Kynbundið ofbeldi, kynbundin áreitni og kynferðisleg áreitni

Öll eigum við rétt á því að starfsumhverfi okkar einkennist af gagnkvæmri virðingu í samskiptum og felur það m.a. í sér að njóta verndar gegn kynbundnu ofbeldi, kynbundinni og kynferðislegri áreitni og öðru ofbeldi á vinnustað. Slík hegðun er bæði lögbrot og siðferðilega ámælisverð hvort heldur um er að ræða hegðun atvinnurekanda, samstarfsmanna eða einstaklinga sem starfsmaður þarf að hafa samskipti við vegna starfs síns.

Samkvæmt lögum nr. 150/2020 skulu atvinnurekendur og yfirmenn stofnana gera sérstakar ráðstafanir til að koma í veg fyrir að starfsfólk verði fyrir kynbundnu ofbeldi, kynbundinni áreitni eða kynferðislegri áreitni á vinnustað.

Atvinnurekendur skulu gera starfsmönnum það ljóst með skýrum hætti að slík hegðun er óheimil. Starfsmaður sem verður var við slíka hegðun á vinnustað er jafnframt skylt að upplýsa atvinnurekanda eða vinnuverndarfulltrúa um slíkt.

Veggspjald 2019 fyrir vinnustaði til útprentunar  

Orðskýringar

Fyrirbyggjandi aðgerðir

Atvinnurekendur og yfirmenn stofnana, félagasamtaka og íþrótta- og æskulýðsfélaga skulu gera sérstaka ráðstafanir til að koma í veg fyrir að starfsfólk, nemar og notendur þjónustu verði fyrir kynbundnu ofbeldi, kynbundinni áreitni eða kynferðislegri áreitni á vinnustað, í stofnun, félagsstarfi eða skólum. Nánar má lesa um þetta í 14. gr. laga um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna nr. 150/2020

Fyrirtæki og stofnanir þar sem starfa 25 eða fleiri að jafnaði á ársgrundvelli eiga jafnframt að setja sér jafnréttisáætlun og þar skal tekið fram hvernig atvinnurekendur og stjórnendur eiga að koma í veg fyrir kynbunda áreitni og kynferðislega áreitni á vinnustað. 

Þessar ráðstafanir sem eru fyrirbyggjandi aðgerðir en ekki viðbragð við atburði sem þegar hefur átt sér stað. Ef grunur leikur á um að kynbundið ofbeldi hafi þegar átt sér stað heyrir það undir almenn hegningarlög nr. 19/1940 og skal beina þeim málum til lögreglu.

Viðbragðsáætlanir

Samkvæmt reglugerð um aðgerðir gegn einelti, kynferðislegri áreitni, kynbundinni áreitni og ofbeldi á vinnustöðum 1009/2015 skal atvinnurekandi „bregðast við eins fljótt og kostur er þegar honum berst kvörtun eða ábending um einelti, kynferðislega áreitni, kynbundna áreitni eða ofbeldi á vinnustað sem og verði hann var við slíka hegðun eða aðstæður á vinnustaðnum sem líkur eru á að leitt geti til slíkrar hegðunar verði ekki gripið til aðgerða.“

Einnig er atvinnurekendum gert skylt að gera „skriflega áætlun um öryggi og heilbrigði á vinnustað skv. II. kafla þannig að dregið sé úr hættu á að aðstæður skapist sem líkur eru á að leitt geti til eineltis, kynferðislegrar áreitni, kynbundinnar áreitni eða ofbeldis á vinnu­staðnum.“

Nánari upplýsingar um áætlanir um öryggi og heilbrigði auk áhættumats sem liggja á til grundvallar áætlunum á vinnustað má finna á heimasíðu Vinnueftirlitsins.